Pavlodarnews.kz тілшісі.
" /> Түркі елдерінде Наурызды қалай тойлайды?
тек шынайы ақпарат
қазрус
Правительство для бизнеса
109
Түркі елдерінде Наурызды қалай тойлайды? 19.03.2022

Түркі елдерінде Наурызды қалай тойлайды?

Наурыз немесе кейбір елдерде Навруз деп аталатын мерекені иран және түркі халықтары кеңінен атап өтеді, деп хабарлайды Pavlodarnews.kz тілшісі.

Бұл мереке туралы алғашқы деректер көне парсы Ахеменидтер әулеті кезінде шамамен біздің дәуірімізге дейінгі 550-330 жылдар аралығында тіркелген. Иран мифологиясына сәйкес, бұл күні Иран патшасы Кей-Кавустың баласы Сиявушты Тұран билеушісі Афрасиаб өлтірген.
novruz8.jpg
Тұран деп иран халықтары көшпенді тайпалар мекендеген елді атаған. Кейіннен тұрандықтар деп сақ, массагет, кушан және эфталит тайпайларын, яғни қазіргі Орта Азия мен Қазақстан көне тұрғындары атап жүрген.

Көнеден келген салт бойынша Наурыз келетінге дейін адамдар үй-жайларын жинастырып, қарыздарын өтейді.
novruz4.jpeg
Әзірбайжанда Новруз байрамын бес күн тойлайды. Ол күндері шырақ жағылып, шекербура, пахлава, гогал дейтін тәтті тағамдар әзірленеді. Оған қоса тәттілерді сыйға тартып, бидай дәндерін егіп, піскен жұмыртқаны бояп, оларды жарудан жарысады.
novruz4.jpg
Кешке қарай қалада от ойнап, адамдар қол ұстасып, алау айналысында би билеп, жалын отынан секіреді. Әзірбайжандар от ауру-сырқау мен зұлымдықтан құтқарады деп сенеді.
novruz2.jpg
Өзбекстанда 21 наурызға қараған түні махалла, яғни көршілер бидай өскіндерінен жасалатын басты мерекелік тағам – сүмелек әзірлеуге кіріседі. Сүмелек немесе тәжікше суманак парсы, пуштун, түркімен, қырғыз және әзірбайжандарда да дайындалады. Ол Наурыздың «с» әрпінен басталатын жеті тағамы – Хафт-синге енеді.
novruz3.jpg
Сүмелек әзірлеу – оңай шаруа емес. Оны үздіксіз араластыра отырып, бидай өскіндерін үгіту арқылы мақта майын қосып үлкен қазанда 20-24 сағат бойы пісіреді. Нәтижесінде пудинг іспеттес тәтті тағам даяр болады. Мереке күні таңертең жылы сүмелекті көрші-қолаң, туыс, таныстарға үлестіреді. Сүмелекті жемес бұрын іштей тілек айту керек – Наурызда армандар міндетті түрде орындалады, дейді өзбек ағайындар.
novruz1.jpeg
1925-1991 жылдары Түркияда Наурызды тойлауға тыйым салынды. Мереке тек 1992 жылдан бері қайта жанданды. Мейрам демалыс күні болып есептелмейді. Түркияда Наурызды негізінен бұрын зороастризмді ұстанған күрдтер мерекелейді. Дастарханға Хафт-синнің жеті дәстүрлі тағамы қойылады.
novruz5.png
Түркіменстан Наурызды 21 және 22 наурыз күндері тойлайды. Елде бұл демалыс күндері. Одан бұрын ағаш отырғызу рәсімі орын алады. Түркімендер мерекені үйде, отбасында атап өтеді. Басты тағам – семени, яғни өзбектердегі сүмелектің бір түрі. Одан бөлек, доғрама, гутап, кәуап және палау даярланады.
nooruz11.jpg
Наурызда сүмелекті қырғыз бауырлар да дайындайды. Одан басқа, қазақтардағыдай нооруз көже мен чоң көже пісіріледі. Оған ет, май, күріш, бұршақ, жүгері, арпа, бидай, талқан, ұн, тары, картоп пен аскөк қосылады. Дастарханнан соң қырғыздар айқыш-ұйқыш пен аударыспақ ойнайды. 
novruz6.jpg
Татарларда «навруз айту», яғни Наурыз туралы әңгімелер таралған. Мереке кезінде көрші, туған-туысқандарға қонаққа барып, береке тілейді. Балалар тақпақ айтады. Мерекелік ас жеті тағамнан дайындалуы тиіс. Сүмелектің қарапайым түрі – қарға ботқасы әзірленеді. Татарлар көктемді қарға өз қанаттарында алып келеді деп сенген. 

Бір қызығы, Наурыздың христиан әлемінің бас мерекесі – Пасхамен көп ұқсастықтары бар. 
novruz7.jpg
Мысалға атап өту уақытын алайық. Пасха көктемгі ай тұтылудан кейінгі бірінші жексенбіде тойланады. Ол күн мен түннің теңесуіне дейінгі бірінші ай тұтылу. Православ, католик пен тіпті протестант дәстүрі бойынша пасха көктемнің келуін белгілейді.
novruz10.jpg
Екі мерекені атап өту салт-дәстүрінде де ұқсастықтар жоқ емес. Жоғарыда айтып өткеніміздей, кейбір түркі және иран халықтары Наурызда піскен жұмыртқаны бояйды. Жұмыртқа қадым заманнан бері жаңа өмірдің, тіршіліктің басы деп есептеледі. Пасхада да, Наурызда да үй-жай ретке келтіріледі.

Айта кетейік, 2009 жылдың 30 қыркүйегінде Наурыз ЮНЕСКО-ның адамзаттың материалдық емес мәдени құндылығы тізіміне еніп, 21 наурызды әлем бойынша Халықаралық Наурыз күні деп атап өтеді. 

Айбек Жұматов
Фото: ашық дереккөздерден

Количество показов: 4161

Возврат к списку

Pavlodarnews.kz АА материалдарын қолдану ережелері

Правительство для бизнеса
109

Жаңалықтар тізбегі

Павлодар колониясында соңғы қоңырау соғылды
21:14 28.05.2022  37

Павлодарда Испаниядан оралған науқасты ауруханаға жатқызу бойынша оқу-жаттығу өтті
20:11 28.05.2022  47

Қазақстанда «Kids Go Free» жобасы қалай жұмыс істейді
19:35 28.05.2022  49

Тағы біреуі көз жұмды: Павлодар облыстық полиция департаменті улануға қатысты оқиғаның мәнжайын айтты
18:38 28.05.2022  85

Павлодар облысында 10 тонна өсімдік майы тиелген тіркеме жанып кетті
18:04 28.05.2022  66

Павлодар қаласының әкімі жағалаудың қалай өзгеретінін көрсетті (ВИДЕО)
17:31 28.05.2022  67

Ертіс ауданында уланып қалған төрт адам қайтыс болды
17:09 28.05.2022  76

Ақсу ауылдық аймағында құрғақ шөп жанды (ВИДЕО)
16:02 28.05.2022  70

Павлодарда Ертістің сол жағалауында қансорғыштарды улау жалғасуда
15:08 28.05.2022  78

Павлодарда сұр-жасыл түсті зат алып жүрген ер адам ұсталды (ВИДЕО)
14:42 28.05.2022  99

Павлодарда ескі үйден мылтықтар мен мыңға жуық оқ табылды
14:15 28.05.2022  87

Павлодар облысында балалардың құқықтарын қорғау жөніндегі комиссия ай сайын қабылдау өткізеді
13:11 28.05.2022  99

Қазгидромет күздік бидай өнімділігінің болжамын жасады
12:13 28.05.2022  106

Өскемендік зейнеткер қонақта отырып павлодарлықтың атынан млн теңге несие алған
11:11 28.05.2022  105

Каспий жағалауында тағы бір итбалықтың өлексесі табылды
10:10 28.05.2022  112

Павлодарда қуғын-сүргінге ұшырағандарды еске алды
09:13 28.05.2022  204

Бразилияға аштық қаупі төнді
08:45 28.05.2022  120

28 мамырда Павлодарда күндіз жаңбыр жауады
08:02 28.05.2022  124

Павлодарда армандар тақтасы пайда болды
22:07 27.05.2022  186

«Saryarqa samaly» газетінің ертеңгі санында: Көмірлі өлкенің күрмеуі көп. Рәміздерде елдің жігері бар.
21:31 27.05.2022  184

Павлодар облысындағы колледждердің алты студенті «ITeachMe» жастар инклюзивті лагеріне қатысады
21:08 27.05.2022  175

Павлодар облысында жемқорлықпен жеті лауазымды тұлға әкімшілік жауапкершілікке тартылды
20:39 27.05.2022  216

Қазақстанда қант тапшылығы жоқ
20:04 27.05.2022  191

Павлодар облысында мәдениет журналы шығып тұрады
19:30 27.05.2022  204

Қазақстанда ең жоғары зейнетақы 707 мың теңгені құрайды
19:02 27.05.2022  199

Екібастұзда мамықтың кесірінен дүкеннің төбесі жанып кетті (ВИДЕО)
18:21 27.05.2022  196

«Еңбегімнің бағаланғанына қуаныштымын»: Павлодар облысында мәдениет қызметкерлері марапатталды
18:01 27.05.2022  202

Кенжекөлде көпір жаққа кеткен адам тоғыз күннен бері табылмай жатыр
17:42 27.05.2022  207

Қазақстандықтар бір күнде ең кемі 2,2 доллар жұмсайды
17:36 27.05.2022  192

Павлодарда қоғамдық көлікте жол ақысын төлеуге қатысты өзгеріс енгізілді
17:05 27.05.2022  219

Екібастұзда оқушылар мерейтойға орай ертегілер жинағын шығарды
16:45 27.05.2022  209

Демалыс күндері солтүстікте 2 градус үсік күтіледі
16:16 27.05.2022  205

Павлодарда 150 аулаға балалар алаңын орнату жоспарлануда
15:43 27.05.2022  203

Биыл кейбір өңірде құрғақшылық болуы мүмкін
15:02 27.05.2022  205

Павлодарда кәмелетке толмағандардың жыныстық тиіспеушілігі туралы айтылды
14:26 27.05.2022  236

Павлодарда қыс жылы өткендіктен су мен жылу құбырларында апат аз болды
13:31 27.05.2022  236

Қазақстан ғалымдары артериялық патологияны емдеудің жаңа әдісін тапты
13:03 27.05.2022  215

Павлодар облысында меценаттар мен демеушілер 500-ден астам балаға жолдама сыйлайды
12:32 27.05.2022  214

Павлодарда «Ertis Рromenade» маусымының ашылуына Қайрат Нұртас келеді
12:07 27.05.2022  246

Павлодарда қыз үшін жаппай төбелес шықты (ВИДЕО)
11:25 27.05.2022  302

Успен ауданында егіз бұзаудың біреуін ұрлаған бақташыға қатысты сот үкімі шықты
11:04 27.05.2022  231

Жылап тұрды: Павлодарда өзенге шыққан бала табылды (ВИДЕО)
10:36 27.05.2022  253

Павлодарда гүлзарлардың ауданы екі есеге артты (ВИДЕО)
10:03 27.05.2022  261

Таң атқанша ұйқы жоқ! Павлодарда би кешін ұйымдастырған жастар жазаланды
09:36 27.05.2022  244

Павлодарда экологтар қоқыс полигонынан шыққан өртке қатысты тексеріс жүргізді (ВИДЕО)
09:03 27.05.2022  254

Қазақстан халал өнімдерін сертификаттау құқығына ие болды
08:34 27.05.2022  280

27 мамырда Павлодарда жел күшейеді
08:02 27.05.2022  269

Облыс әкімі Екібастұз қаласына жасаған жұмыс сапарын қорытындылады (ВИДЕО)
23:22 26.05.2022  262

Павлодарда арнайы балабақшалар ата-аналар үшін диалог алаңдарын өткізеді
21:34 26.05.2022  283

Павлодар облысында «шаффл- Party» өтеді
21:07 26.05.2022  292

Павлодарда 28 мамыр күні кезекті ауыл шаруақылық жәрмеңкесі өтеді
20:38 26.05.2022  324

Павлодарда кәсіподақ қозғалысының өкілдері референдумды қолдады
20:07 26.05.2022  360

Павлодардың оңтүстік бөлігінде ыстық су қашан беріледі?
20:06 26.05.2022  309

Тереңкөлде малшының қараусыз қалған жер телімі тәркіленді
19:33 26.05.2022  303

Павлодар облысының әкімі Екібастұздағы көпқабатты үйдің терезесінен құлаған баланың жағдайымен танысты
19:11 26.05.2022  324

Павлодар облысының әкімі Екібастұздағы ең түйткілді мәселелерге тоқталды
18:20 26.05.2022  291

Павлодар ауданында төрт тонна шөп пен қора жанып кетті
18:01 26.05.2022  287

Баянауылда ауылдастарымен жанжалдасқан әкімі қатаң сөгіс алды
17:20 26.05.2022  311

Екібастұзда «Ерекше үйге» ешбір қауіп төнбейді
17:02 26.05.2022  294

Павлодардың солтүстік бөлігінде ыстық су қашан беріледі?
16:28 26.05.2022  314