Жансыз жасалған ұшақ та, ракета да, тіпті, қарапайым «жүгері ұшағы» да шықпайды, деп хабарлайды @Pavlodarnews.kz тілшісі.

Бұл – Павлодардағы балалар техникалық мектебінің педагогі Сергей Соцтың пікірі. Ол үшін авиамодельдеу уақытша әуестікке емес, өмірлік ісіне айналған. 

Ол ондаған жыл бойы шәкірт тәрбиелеп, оларды модельдер құруға және әр жобаға жүрек пен жанын салуға үйретеді. Ұстаздың өзі мектеп оқушысы кезінде үйірмеге келіп, содан бері сүйікті ісінен қол үзген емес.

Үйірме жетекшісінің еңбегі мен іске адалдығы жоғары деңгейде бағаланған. Сергей Фёдорович – «2021 жылдың үздік педагогі», Қазақстан Республикасы бойынша авиамодельдеу спортынан «Ұлттық төреші» атағының иегері. 2019 жылы оған «Қазақстан Республикасының спорт шебері» атағы берілген.

– Мен авиамодельдеу үйірмесіне төртінші сыныпта ауладағы достарыммен бірге келдім. Облыстық «Звезда Прииртышья» газетінде пионерлер сарайындағы техникалық үйірмелерге қабылдау туралы шағын хабарландыруды оқыдық. Осылайша, авиамодельдеудегі жолым басталды. Оныншы сыныпқа дейін айналыстым, Отан алдындағы борышымды өтеген соң авиамодельдеу үйірмесінің мұғалімі болып жұмысқа орналастым, – деді Сергей Соц.

Ол кезде облыста балалар техникалық мектебінен бөлек, жас техниктерге арналған үйірмелер болған. Қалалардағы пионерлер сарайларында секциялар жұмыс істеді, бөлек жас техниктер станциясы да болды. 

Қазір балалар техникалық мектепте айналысады. Сергей Соц шәкірттерімен бірге жүздеген ұшақ пен ракета модельдерін жасаған.

– Әр модель жүректен өтеді. Егер ол жансыз жасалса, қызықсыз болады. Кейбір үлгілерге елу жылдан асса да, олар әлі де қымбат. Өтпелі модель болмайды. Көптеген модельдер сақталып, бірнеше рет қалпына келтірілді, – дейді Сергей Соц.

Модель жасау үшін ең алдымен шыдам керек. Барлығы күрделілікке байланысты: спорттық санаттар бар, барлығы бесеу. Қарапайым модельдерге жарты жыл немесе бір жыл кетуі мүмкін, ал күрделілері жылдар бойы, кейде ондаған жылдар бойы жасалады. Мұндай еңбектер – аспанның көгінде ұшатын нағыз өнер туындылары.

Шебердің шәкірттерінің арасында ерекше көзге түсетіндер бар. Солардың бірі – №8 дарынды балаларға арналған мектеп-лицейдің оқушысы Марк Тырнов.

– Марк екінші сыныптан бастап айналыса бастады, қазір алтыншы сыныпта оқиды. Жүлделері мен медальдары бар, бірақ әзірге чемпиондықтары жоқ. Авиамодельдеу жарыстарында екінші орын алған. Сонымен қатар, ракета модельдерін жасаумен де айналысады. Алматыда да, Қостанайда да екінші орынға ие болды. Талантты, білімді бала, – дейді авиаүйірме жетекшісі.

Алғашқы сабақтардан бастап Марк техникаға ерекше қызығушылық танытты. Аэродинамика негіздерін тез меңгеріп, материалдарды өңдеу ерекшеліктерін игеріп алды. Сонымен қатар, қозғалтқыштардың жұмыс қағидаттарымен танысты. Қарапайым ұшатын модельдерден біртіндеп пенопласт пен ағаштан жасалған күрделі құрылымдарға да көшті.

2022 жылы небәрі бір жылдық тәжірибесі бар кезде Марк павлодарлық авиамоделистер құрамасына кіріп, республикалық жарыстарға қатысты. Ол S6 ракета модельдері мен F1H планерлер класында өнер көрсетті. Нәтиже болды: команда жалпы есепте екінші орын алды, ал Марк жеке есепте қола жүлдегер атанды. Сонымен қатар, ол турнирдің ең жас қатысушысы ретінде аталды.

Үш жыл бұрын жеткіншек «Ұлы өнертабыстарға алғашқы қадам» облыстық байқауының «Авиация» номинациясында жеңімпаз атанды. Ал 2024 жылы Қазақстан оқушыларының XII гимназиадасында S6 класында екінші орын алды. 2025 жылы техникалық шығармашылық пен өнертапқыштық бойынша республикалық жарыста S9A «ротошют» номинациясында күміс жүлде қосты. Осы жылдың қаңтарында «AITU KazRoboDrone 3.0» халықаралық байқауының облыстық кезеңінде F1N планерлер класында екінші орынға ие болды.

Бүгінде Марк Астанада өтетін «AITU KazRoboDrone 3.0» республикалық кезеңіне дайындалып жүр. Болашақта ол өмірін авиациямен байланыстырып, Қазақстанды халықаралық жарыстарда танытуды армандайды.

Ұшатын өнер туындылары жасалатын материалдар – бөлек тақырып. Кәдімгі ағаш түрлері бар: қайың, қарағай, жөке. Ерекше орын алатын – бальза. Бұл экзотикалық ағаш Оңтүстік Американың экваторлық бөлігінде өседі. 

– Бальза бес-жеті жылда өскіннен толыққанды ағашқа айналады. Кептіргенде өте жеңіл болады. Материал әлемде авиамодельдеуде қолданады, – дейді Сергей Соц.

Павлодарлық шеберлер де бальзаны жиі қолданғысы келеді, бірақ ол қымбат. 

Қазір Сергей Соцтың командасы Қазақстан чемпионатына дайындалып жатыр. Жарыс дәстүрлі түрде шілде айында Алматыда өтеді. 2006 жылдан бері олар жыл сайын бақ сынап, тәжірибе жинақтайды. Аспанға ғашық балалар күшін сынап, жаңа биіктерді армандайды.