Прокуратура мәслихат сайлауы алдында үгіт жүргізу талаптары мен жауапкершілік шараларын түсіндірді, деп хабарлайды @Pavlodarnews.kz тілшісі.

Облыс прокуратурасы мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауы қарсаңында кандидаттарға, саяси партияларға және азаматтарға сайлау заңнамасының талаптарын еске салды. Ведомство сайлауалды үгіт жүргізуге кедергі келтіру, жалған ақпарат тарату, сайлаушыларды сатып алу және үгіт материалдарын заңсыз орналастыру жауапкершілікке әкелетінін ескертті.

Прокуратураның мәліметінше, Мемлекет басшысының 2026 жылғы 12 қазандағы №1521 Жарлығымен барлық деңгейдегі мәслихаттардың өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтатылған. Осыған байланысты Орталық сайлау комиссиясы 13 қазандағы №60/98 қаулысымен кезектен тыс сайлауды 29 қарашаға тағайындаған.

Сайлауалды үгіт 1 қарашада сағат 18:00-де басталып, 28 қарашада сағат 00:00-де аяқталады. Осы кезеңде кандидаттар мен саяси партиялар сайлаушыларды өздеріне дауыс беруге шақыра алады. Сондай-ақ заң аясында қарсы үгіт жүргізуге де рұқсат етіледі.

Сайлау науқанының барлық кезеңінде Павлодар облысының прокуратурасы заң талаптарының сақталуын қадағалайды.

Үгіт жүргізуге кедергі келтіргендер жауапқа тартылады

Ведомство сайлауалды үгіт жүргізу құқығы заңмен қорғалатынын атап өтті. Кандидаттарға, олардың сенім білдірілген адамдарына немесе саяси партияларға заңды үгіт жұмысын жүргізуге кедергі келтіргендер ҚР Әкімшілік құқықбұзушылық туралы кодексінің 103-бабы бойынша жауапқа тартылады.

Сондай-ақ кандидаттар мен саяси партиялар туралы көрінеу жалған мәлімет таратуға, олардың ар-намысына, қадір-қасиетіне және іскерлік беделіне нұқсан келтіретін әрекеттер жасауға тыйым салынады. Мұндай құқықбұзушылықтар ӘҚБтК-нің 104-бабымен қаралады.

Бұдан бөлек, жеке және заңды тұлғалар кандидаттардың немесе саяси партиялардың жазбаша келісімінсіз олардың сайлауалды қызметіне байланысты қызмет көрсете алмайды. Бұл талапты бұзғандарға кодекстің 118-бабы бойынша жауапкершілік көзделген.

Сайлаушыларға ақша мен сыйлық таратуға болмайды

Прокуратура сайлауалды үгіт кезінде материалдық игіліктер ұсынуға қатысты шектеулерге ерекше назар аударды.

«Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заңның 27-бабының 9-тармағына сәйкес, сайлаушыларға ақша төлеуге, тауарлар мен қызметтерді тегін немесе жеңілдікпен ұсынуға, бағалы қағаздар таратуға, сондай-ақ лотереялар мен қайырымдылық акцияларын өткізу арқылы дауыс беруге ықпал етуге тыйым салынады.

Мұндай әрекеттер сайлаушыларды сатып алу немесе үгіт жүргізу тәртібін бұзу ретінде бағаланып, ӘҚБтК-нің 122-бабының екінші бөлігі бойынша жауапкершілікке әкеледі. Алайда сайлау науқанына арнайы дайындалған баспа және иллюстрациялық материалдарды, төсбелгілерді, тулар мен жалаушаларды тегін таратуға рұқсат етіледі.

БАҚ пен әлеуметтік желілерге де талап қойылады

Сайлауалды үгітті бұқаралық ақпарат құралдары мен онлайн-платформалар арқылы жүргізу тәртібі де заңмен реттеледі. Прокуратураның түсіндіруінше, бұқаралық ақпарат құралдары кандидаттар мен саяси партиялардың сайлау науқанын объективті жариялауға міндетті.

Сонымен қатар олардың ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне көрінеу нұқсан келтіретін үгіт материалдары мен өзге ақпаратты жариялауға жол берілмеуі тиіс.

Егер басылымда кандидаттың немесе саяси партияның беделіне нұқсан келтіретін мәлімет жарияланса, заңда көзделген жағдайда оны теріске шығаруға мүмкіндік берілуі қажет. Теріске шығару баспа басылымының жақын арадағы нөмірінде бастапқы материалмен бірдей көлемде, қаріппен және сол орында тегін жариялануға тиіс.

Бұл талаптарды сақтамау ӘҚБтК-нің 112-бабы бойынша жауапкершілікке әкеледі.

Анонимді үгіт материалдарын таратуға тыйым салынады

Сайлауалды үгіт кезінде таратылатын баспа материалдарында міндетті мәліметтер көрсетілуі қажет. Атап айтқанда, оларды дайындаған ұйымның атауы, басып шығарылған жері мен таралымы, тапсырыс беруші және қандай қаражат есебінен төленгені жазылуға тиіс.

Мұндай деректемелері жоқ материалдарды дайындау немесе тарату ӘҚБтК-нің 113-бабы бойынша құқықбұзушылық болып саналады. Бұл талаптар онлайн-платформаларда шарт негізінде үгіт материалдарын дайындайтын пайдаланушыларға да қолданылады.

Сонымен қатар үгіт материалдарын қасақана жою немесе бүлдіру кодекстің 114-бабы бойынша жауапкершілікке әкеледі. Ал сайлауға байланысты қоғамдық пікірге сауалнама жүргізу тәртібін бұзғандарға ӘҚБтК-нің 120-бабы қолданылады.

Кандидат сайлаудан шеттетілуі мүмкін

Прокуратура кейбір құқықбұзушылықтар үшін әкімшілік жауапкершілікпен қатар сайлауға қатысу құқығына қатысты қосымша салдарлар көзделгенін ескертті.

Егер сот кандидаттың, оның сенім білдірілген адамының немесе саяси партияның басқа кандидат туралы ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін жалған мәлімет таратқанын не сайлаушыларды сатып алу фактісін анықтаса, тиісті сайлау комиссиясының тіркеу туралы шешімі жойылуы мүмкін.

«Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заңның 104-бабына сәйкес, мұндай жағдайда кандидаттың немесе партиялық тізімнің тіркеуі жойылуы, сондай-ақ адам партиялық тізімнен шығарылуы мүмкін.

Сайлау құқығы бұзылған азаматтар қайда жүгіне алады?

Павлодар облысының прокуратурасы сайлау құқықтарына қол сұғатын әкімшілік құқықбұзушылықтар бойынша іс қозғау прокурордың айрықша құзыретіне жататынын түсіндірді. Бұл ӘҚБтК-нің 101–126-баптарында көзделген құқықбұзушылықтарға қатысты.

Сонымен бірге азаматтар өздерінің сайлау құқықтары бұзылған жағдайда сотқа тікелей жүгіне алады. ӘҚБтК-нің 807-бабына сәйкес, мұндай істер прокурордың қаулысынсыз да қаралуы мүмкін. Алайда сот отырысына прокурордың қатысуы міндетті.

Павлодар облысының прокуратурасы сайлау науқанының барлық қатысушысын заң талаптарын сақтауға шақырды. Ведомство анықталған әрбір құқықбұзушылық бойынша заңда көзделген шаралар қабылданатынын мәлімдеді.