Барлық ретро-көліктер әлі күнге дейін жүріп тұр, деп хабарлайды @Pavlodarnews.kz тілшісі.

Павлодарлық шеберлердің көрмесі Торайғыров университетінің аумағында өтті. Ұйымдастырушы, университеттің көлік және логистика кафедрасының өкілі Рамис Зариповтың айтуынша, басты мақсат – студенттердің өз қолдарымен қалпына келтірген көліктерінің мүмкіндіктерін көрсету.

– Университетте студенттер бояу, сылақ жасау, металл дәнекерлеу және кузов жөндеу жұмыстарын үйренетін ғылыми-техникалық үйірме жұмыс істейді. Көліктердің барлығы жүріп тұр, алайда қауіпсіздік мақсатында көрме кезінде сыртқы қуат көзіне қосылды, – деді ол. – Бүгін университет аумағында жасалған, қалпына келтірілген және жөнделген 15 техника, сондай-ақ ретро-техника иелері – қала қонақтарының алты көлігі ұсынылды.

Экспонаттардың қатарында 1962 жылы шыққан ГАЗ-69, «Москвич-407» және бүгінде көшеден сирек кездесетін екі «Запорожец» болды.

– Сонымен қатар, студенттер мен магистранттардың ғылыми-техникалық жобасы – Opel Astra базасында жасалған көлік-технологиялық машина бар. Көлік электрқозғалтқышпен, күн панелімен және электр құралдарын қоректендіру жүйесімен жабдықталған. Машина нөлдік шығарындылармен жұмыс істеп, жарық жоқ жерлерде де тегістеуіш, бұрғы және басқа да құралдарды қуатпен қамтамасыз ете алады, – деп түсіндірді Рамис Зарипов.

Көліктің негізгі механизмдері өзгеріссіз сақталған. Әмбебап көлік ашық жүк платформалы жеңіл көлікке айналдырылып, электр жүйесі толық жаңартылған.

– Қазір ГАЗ-20 «Победа» жобасы әзірленіп жатыр. Көлік күрделі қалпына келтіру кезеңінде болғандықтан, әзірге көрмеге шығарылмады. Бірақ түсі таңдалып қойған – көк және ақ түсте жасалмақ.

Келушілердің ерекше назарын «Операция «Ы» фильмінен танымал СМЗ-3 мотоколяскасы алды. Шарбақты ауылынан келген қонақтар осындай екі көлікті алып келген. Көлік мотоцикл қозғалтқышымен жабдықталған және халық арасында «моргуновка» деген атпен белгілі. Қарапайым құрылымына қарамастан, бұл техника ЖИ мотоциклінің ең үздік элементтерін, соның ішінде толық қолмен басқару жүйесін бойына жинаған ерекше экспонат болып қалуда.

Көрмеде түрлі «Запорожец» модельдері, ЛуАЗ жол талғамайтын көлігі мен мотоциклдер де ұсынылды. Ең көне көлік – 1962 жылғы ГАЗ-69 болды.

Көрмеге университет жобалары мен сирек кеңестік техникалардан бөлек, ретро-көліктерді қалпына келтірумен айналысатын жеке коллекционерлер де қатысты. Солардың бірі – Владимир Пухальский. Ол 1965 жылғы «Волга» мен кезінде жас жұбайларды тасымалдауға арналған ГАЗ-13 «Чайка» көлігін көрсетті. Дегенмен дәл осы көлік мұндай рәсімдерге қатыспаған. Автокөлік Алматыдағы арнайы мақсаттағы гараждан әкелінген. Шығарылған жылы – 1975.

– Көлікті толық қалпына келтіруге тура келді. Кузовы жақсы сақталғанымен, қозғалтқыш пен беріліс қорабы қатты тозған. Қосалқы бөлшектердің көбін Ресейден алдық, кейбірі Қазақстаннан табылды. Қозғалтқыштың көптеген бөлшектері БТР техникасына сәйкес келеді. Қозғалтқыш бронетранспортерлерге орнатылған нұсқамен іс жүзінде бірдей. Ал беріліс қорабы америкалық елуінші жылдардағы әзірлеме негізіндегі түпнұсқа күйінде сақталған, – дейді коллекционер.

Владимир Пухальскийдің коллекциясында «Верховина», «Рига», «Минск» және Jawa мотоциклдері де бар. Әзірге музей ашу жоспары болмаса да, ол жеке ретро-гараж жасап жатқанын айтты.

Көрме түрлі елдерден келген коллекционерлердің қызығушылығын тудырды.

Атап айтқанда, Германиядан Владимир Разинг келді. Оның негізгі әуестігі – ретро-мотоциклдер. Коллекциясында 15 азаматтық техника бар, олардың қатарында 1924, 1927, 1928, 1930 және 1931 жылдары шыққан сирек соғысқа дейінгі модельдер кездеседі. Сондай-ақ «Урал», ИЖ «Планета-3» және «Рига-13» сияқты кеңестік техникалар да бар.

Коллекционердің айтуынша, ол техниканы көбіне металл сынығы күйінде сатып алып, кейін өз қолымен толық қалпына келтіреді. «Рига-13» мопедтерінің бірі оған дерлік жаңа күйінде түскен. Соған қарамастан, иесі оны толық бөлшектеп, барлық тетіктерін майлап, қайта жинаған.

– Германияда түпнұсқа үлгісі сақталса, кез келген бөлшекті қайта жасап шығаруға болады. Металл құйып, қалып жасап, қажетті элементтерді толық қалпына келтіретін кәсіпорындар бар, – деп түсіндірді Владимир.

Уақыт өте келе коллекция гаражға сыймай қалғандықтан, Владимир пікірлестерімен бірге Бавариядағы Кобург қаласында жеке музей ашқан. Оның айтуынша, Германияда ретро-техникаға өте ұқыпты қарайды. Көрмелерде келушілер бөтен техниканы ұстамақ түгілі, оған жақындауға да батпайды. Бұл – тарихи техникаға деген ерекше мәдени көзқарастың белгісі.

Заманауи электроникаға тәуелді техникалар оны қызықтырмайды. Коллекционер механиканы, қозғалтқышты өз қолымен баптап, нақты нәтижеге жету мүмкіндігін жоғары бағалайтынын айтты.

Оның пікірінше, жаппай өндірістің салдарынан қазіргі көліктер бұрынғы стилін жоғалтқан. Бұрын автомобильдер ерекше дизайнымен және даралығымен ерекшеленсе, бүгінде өндірушілер негізінен сан мен жылдамдыққа мән береді. Сирек әрі әдемі модельдер әлі де бар, алайда оларды жаппай шығару экономикалық тұрғыдан тиімсіз. Сондықтан мұндай техника коллекционерлер мен энтузиастардың қызығушылық нысаны болып қала береді.

Фото: Константин Шелков