Биыл Сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат тұжырымдамасын іске асыру аяқталады, деп хабарлайды @Pavlodarnews.kz тілшісі.

Достық үйінде 2024-2029 жылдарға арналған мемлекеттік қызметті дамыту тұжырымдамасының жаңа нұсқасына ұсыныстар талқыланған диалог алаңы өтті.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы орган жаңа бағдарламалық құжатты әзірлеуге кірісті. Алдағы кезеңге арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясаттың негізгі басымдықтары алдын ала айқындалды.

Павлодар облысы бойынша Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі департаментінің басшысы – Әдеп жөніндегі кеңес төрағасы Мадияр Әбілдиннің айтуынша, қазіргі уақытта Парламентте «Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы» заң жобасы қаралуда.

– Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру тәсілдері трансформациялануда. Ағартушылық жұмысты күшейту және тұтас көпдеңгейлі оқыту моделін құру ұсынылады. Маңызды міндет – сыбайлас жемқорлық көріністерін болдырмайтын ортаны қалыптастыру. Цифрлық трансформация жаңа саясаттың негізгі элементтерінің бірі болады, – деді Мадияр Әбілдин.

Сондай-ақ сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін, мүдделер қақтығысын және жасырын құқықбұзушылықтарды ерте анықтау үшін жасанды интеллект негізіндегі аналитикалық құралдарды кеңінен қолдану жоспарлануда. Мемлекеттік қызметтерді цифрландыру жалғасады, бюджеттік қаражатты «бояу» пилоттық жобасы енгізіліп, мемлекеттік органдардың цифрлық бақылауы күшейтіледі.

– Зерттеулер қоғамда «тұрмыстық алғыс» деп аталатын құбылысқа төзімділік сақталып отырғанын көрсетеді, ол қызмет алуды жеделдетудің қалыпты тәсілі ретінде қабылданады. «Тұрмыстық сыбайлас жемқорлық» ұғымын заңнамалық тұрғыда нақтылау қажет. Сыбайлас жемқорлық туралы хабарлаған адамдарды қорғауға ерекше назар аударылады, – деп атап өтті Мадияр Әбілдин.

Сарапшылардың пікірінше, сыбайлас жемқорлыққа қарсы белсенділік танытатын азаматтарға қатысты теріс стереотиптерді жою маңызды. Квазимемлекеттік секторда комплаенс-қызметтерді дамыту – сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясаттың негізгі тетіктерінің бірі. Оларды даярлаудың бірыңғай стандарттарын енгізіп, нақты тәуелсіздігін қамтамасыз ету ұсынылады.

Сонымен қатар, мемлекеттік қызметтегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы тетіктерді квазимемлекеттік секторға тарату мәселесі қарастырылуда. Бұл теріс пайдалану жағдайларын болдырмауға, бюрократияны азайтуға және ашықтықты арттыруға бағытталған. Бұл жұмыс «Еститін мемлекет» тұжырымдамасы мен «заң және тәртіп» қағидаты аясында жүргізілуі тиіс.

Павлодар облыстық қоғамдық кеңесінің төрағасы Бәкір Демеуов азаматтық қоғамның қатысуын күшейтуді ұсынды.

– Қоғамдық кеңестердің ерекше рөлі – халық пен мемлекет арасындағы байланыстырушы буын болу. Қоғамдық бақылау мемлекеттік органдар жұмысының ашықтығын, бюджет қаражатының жұмсалуын және азаматтардың өтініштерін қарауды қамтамасыз етуі тиіс. Бұл әлеуетті толық пайдалану қажет. Өңірлік деңгейде ірі инфрақұрылымдық жобаларды мониторингтеуге қоғамдық кеңестердің міндетті қатысуын нормативтік түрде бекіту маңызды. Сондай-ақ кеңестер бюджет бағдарламаларының орындалуы, сатып алулар мен мемлекеттік жобалардың жүзеге асырылуы туралы ақпаратты нақты уақыт режимінде ала алатын қоғамдық бақылаудың бірыңғай цифрлық кабинетін құру қажет, – деді Бәкір Демеуов.

Павлодар облыстық Билер кеңесінің төрағасы, ұлттық заң академиясының академигі, заң ғылымдарының докторы, профессор Амангелді Хамзин сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатты трансформациялау жөніндегі өз көзқарасын ұсынды.

Оның айтуынша, сыбайлас жемқорлық – тек тәртіптік құқықбұзушылық қана емес, сонымен қатар мемлекет пен адам арасындағы байланыстың бұрмалануы, яғни жария өкілеттіктердің жеке мүдде үшін пайдаланылуы.

– Сондықтан сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат конституциялық құндылықтар, мемлекеттік басқару және құқықтық мәдениет жүйесінде қарастырылуы тиіс. Ол бір мезгілде қатаң әрі құқықтық болуы керек. Жаңа кезеңнің міндеті – жауапкершіліктің бұлтартпастығын адам құқықтарын құрметтеумен ұштастыру, – деп атап өтті профессор.

Мемлекеттік қызмет туралы заңнаманың жаңа редакциясы да сыбайлас жемқорлыққа қарсы маңызды мәнге ие. Мемлекеттік қызметтің сервистік моделі, «E-қызмет» жүйесі арқылы цифрлық іріктеу, клиентке бағдарлану, әдеп жөніндегі уәкіл институтын дамыту – мұның бәрі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтуға тікелей әсер етеді.

Қатысушылардың айтуынша, сыбайлас жемқорлық туралы хабарлаған тұлғаларды қорғау ерекше маңызға ие. Қоғамда мұндай адамдарды «адалдықты бұзушылар» ретінде қате қабылдау әлі де бар. Олардың пікірінше, қорғау жүйесі құпиялылықты, қудалауға тыйым салуды, еңбек кепілдіктерін, құқықтық көмекті және өтініш берушіге қысым көрсеткені үшін жауапкершілікті қамтуы тиіс.

– Квазимемлекеттік сектор да ерекше назарды қажет етеді. Ол елеулі ресурстарды басқарады және сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясаттың шетінде қалмауы тиіс. Мұнда комплаенс формальдылық емес, ішкі бақылаудың толыққанды институты болуы керек – тексерулер бастамашысы болу, мүдделер қақтығысын анықтау, тәуекелдер картасын қалыптастыру және басшылық тарапынан қысымнан қорғана алу құқығымен, – деді Амангелді Хамзин.

Диалог алаңына қатысушылардың пікірінше, жаңа сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат формалды шаралар жиынтығы емес, Әділетті Қазақстанның құқықтық мәдениетінің бір бөлігіне айналуы тиіс.