Асайын Байханов «Ертістің» негізгі құрамында павлодарлық футболшылардың болмауын ҚПЛ-дегі жоғары бәсекелестікпен түсіндірді, деп хабарлайды @Pavlodarnews.kz тілшісі.

Павлодар облысының әкімі Асайын Байханов қайта құрылған «Ертіс» құрамындағы жергілікті футболшылардың жағдайына қатысты пікір білдірді. Команданың Қазақстан Премьер-лигасына оралуы аясында павлодарлық футбол мектебінің тәрбиеленушілері іс жүзінде ойын уақытынан қағылды. Ал биылғы маусымда жағдай негізгі құрамда павлодарлық футболдан шыққан бірде-бір ойыншының болмауына дейін жетті.

Кадр саясаты туралы сұрақ әкімге клубты қайта жаңғырту кезеңінде жергілікті футболшыларды дамытуға басымдық берілетіні айтылғанына байланысты қойылды. Екінші лигада команданың едәуір бөлігін павлодарлық ойыншылар құрады. Бірінші лигаға шыққаннан кейін де олардың үлесі сақталды. Алайда ҚПЛ-ға көтерілген соң жағдай өзгерді: бәсекелестік деңгейі артты, ал алаңға шығатын жергілікті ойыншылардың саны күрт азайды.

Бұл ретте команданың жиі алмастырылып, ротацияға түскен ойыншыларының бірі – павлодарлық футбол мектебінің ең танымал тәрбиеленушілерінің бірі ретінде аталған Тамерлан Ағыманов еді. Оның жарақат алуы құрамдағы павлодарлық футбол мектебі өкілдерінің жағдайын одан әрі қиындатты.

Асайын Байханов сұраққа жауап бере отырып, клубтағы ойын процесін кәсіби деңгейде бақыламайтынын айтты. Оның сөзінше, негізгі құрамда кім ойнауы керек және белгілі бір футболшының ҚПЛ талаптарына қаншалықты сәйкес келетініне кәсіби мамандар баға беруі тиіс.

– Бірден айтайын, мен қатты бақыламаймын. Ойын процесі дегеніміз – Премьер-лига, бұл бәсекелестігі жоғары лига, мұнда мықтысы жеңеді. Мен кәсіби маман емеспін, мен де сіздер сияқты жанкүйермін. Спорттық нәтижеге жауап бере алмаймын, өйткені оған кәсіби маман жауап беруі керек, – деді өңір басшысы.

Сонымен қатар облыс әкімі «Ертістің» кәсіби футболға оралуы өңір билігі үшін ең алдымен клубты институционалдық тұрғыдан қалпына келтіру міндеті болғанын атап өтті.

– Әкім ретіндегі басты міндетім – жиырма-отыз мың жанкүйердің арманы болған «Ертістің» қайта оралуы, футбол клубы ретінде қайта жаңғыруы еді, – деді ол.

Байхановтың айтуынша, клуб 2020 жылдан 2024 жылға дейін іс жүзінде болған жоқ. Осы кезеңде «Ертіс» банкроттық рәсімінен өтіп, жинақталған қарыздар реттелді. Ал өңір билігі клубтың атауын, логотипін және тарихи регалияларын сақтап қалды.

Қайта құрылғаннан кейін команда Екінші лигадан Премьер-лигаға дейінгі жолдан өтті. Алайда, әкімнің айтуынша, чемпионат деңгейлерінің арасында айтарлықтай айырмашылық бар. Екінші немесе Бірінші лигада бәсекеге қабілетті болған футболшы әрдайым ҚПЛ талаптарына сай келе бермейді. Әкім құрамдағы жергілікті ойыншылар санының азаюын да осы жағдаймен түсіндіреді.

– Әр лигада ойыншылардың өз санаты бар. Екінші лигада болған және бізді ҚПЛ-ға алып шыққан команда сол жерде бәсекеге қабілетті болды, өйткені олар Екінші лигада мықты ойыншылар еді. Ал ҚПЛ-дағы талаптар басқа, – деді ол.

Осылайша, облыс билігі жергілікті футболшылардың санын көбейту үшін команда құрамын қалыптастыруға тікелей араласуды дұрыс деп санамайды. Әкімнің пікірінше, мұндай шешім әкімшілік жолмен емес, футболшылардың кәсіби бағасына сүйене отырып қабылдануы тиіс.

Сонымен қатар өңір басшысы «Ертістің» бұдан да ауқымды мәселесіне – Қазақстан чемпионатының қаржылық мүмкіндігі жоғары клубтарынан едәуір артта қалуына тоқталды. Оның мәліметінше, ҚПЛ-дегі жекелеген топ-клубтардың бюджеті 5,5-6,5 миллиард теңгені құрайды. Ал «Ертістің» өз бюджеті шамамен 1,3 миллиард теңге, бұған қоса клуб демеушілерден тағы шамамен 1 миллиард теңге тартады.

Осылайша клубтың жалпы қаржылық ресурсы шамамен 2,3 миллиард теңгені құрайды. Бұл чемпионат көшбасшыларының мүмкіндігінен әлдеқайда төмен. Мұндай жағдайда өңір басшылығы «Ертістің» алдына ең алдымен Премьер-лигадағы орнын сақтап қалу міндетін қойып отыр.

– Біз ҚПЛ-да қаламыз деп сенімдімін. Ең төменгі міндет – ҚПЛ-да қалу, одан түсіп қалмау, – деді Асайын Байханов.

Оның айтуынша, элиталық дивизионға шығу клубты қалпына келтірудің алғашқы кезеңі ғана болды. Енді «Ертіс» елдің мықты командалары қатарында орнығуы қажет. Осыдан кейін ғана бюджетті одан әрі ұлғайту, ірі демеушілер тарту және ықтимал жаңа меншік иесін іздеу мәселесін қарастыруға болады.

Сонымен қатар клуб тек спорттық емес, инфрақұрылымдық мәселелерге де тап болып отыр. Облыс әкімі клуб қайта құрылған кезде командада қажетті жағдайлардың кейбірі, соның ішінде жеке қонақүй инфрақұрылымы болмағанын айтты. Өңір клубқа автобус сатып алуға және қаржыландыру мәселесінде көмектесті.

Әкім «Ертістің» басшылығы мен жаттықтырушыларының жиі ауысуына да жеке тоқталды. Клубты қайта жаңғыртудың қазіргі кезеңі бірнеше кадрлық өзгеріспен қатар жүріп жатыр, бұл жанкүйерлер арасында сұрақ туғызуда.

Асайын Байханов нақты маманның тиімділігін оның жұмысы басталғанға дейін бағалау іс жүзінде мүмкін емес екенін түсіндірді. Оның айтуынша, басшыны тағайындағанда оның алдына қойылған міндеттерді орындайтынына сенім артады. Алайда кейіннен күтілген нәтиже болмауы мүмкін.

– Біреуді жұмысқа алғанда, оның қателеседі деген үмітпен алмайсың ғой. Оның бұл жұмысты атқаратынына сеніп аласың. Ал кейде қателесеміз. Кадр таңдауда қателескенімізді мойындауға тура келеді, – деді өңір басшысы.

Сонымен бірге ол әкімшілік және спорттық блоктардың жауапкершілігін ажыратты: әкімдіктің міндеті – жағдай жасау, қаржыландыру мен инфрақұрылымды қамтамасыз ету. Ал спорттық нәтиже, селекция, жаттығу процесі және құрамды қалыптастыру үшін бейінді мамандар жауап беруі тиіс.

«Ертістің» ҚПЛ-ға оралуы клуб төрт жыл бойы болмағаннан кейін Павлодар облысының ең елеулі спорттық жобаларының біріне айналды. Алайда жоғары деңгейге оралумен бірге жаңа мәселе туындады: қазіргі «Ертіс» өз футбол мектебін дамытып, жергілікті ойыншыларға жол ашатын команда болып қала ма?

Облыс басшылығының ұстанымы бойынша, егер павлодарлық футболшылар Премьер-лига деңгейіне сәйкес келмесе, олардың құрамдағы санын жасанды түрде көбейтуге болмайды. Алайда клубтың ҚПЛ талаптарына сай келетін жергілікті ойыншылардың жаңа буынын қалай дайындайтыны туралы мәселе ашық күйінде қалып отыр.

Бұл сұрақ команданың деңгейі жоғарылаған сайын павлодарлық тәрбиеленушілердің үлесі қысқарғаны аясында ерекше өзекті бола түсті: Екінші лигадағы айқын қатысудан Премьер-лигадағы жекелеген ойындарға дейін.

Осылайша, бүгінде «Ертістің» алдында бірден екі міндет тұр. Қысқа мерзімді міндет – көшбасшылардан едәуір қаржылық артта қалу жағдайында ҚПЛ-дағы орнын сақтап қалу. Ұзақ мерзімді міндет – дайын ойыншыларды сатып алумен ғана шектелмей, өз тәрбиеленушілерін негізгі құрамға тұрақты түрде шығара алатын орнықты футбол жүйесін қалыптастыру.

Осы екі міндетті – ҚПЛ деңгейіндегі спорттық бәсекеге қабілеттілік пен Павлодар футбол мектебін дамытуды – қаншалықты ұштастыра алатыны «Ертістің» екінші рет жаңғыруының қаншалықты толыққанды болатынын айқындайды.

2026 жылдың басынан бері павлодарлық «Ертістің» өтінімі мен іріктеу жұмыстарына 35-тен астам футболшы қатысты. Ал үш бас жаттықтырушы мен үш директордың ауысуы клуб менеджментіндегі терең жүйелік дағдарысты көрсетеді. Премьер-лигаға оралу команданың деңгейін күрт көтеруді талап етті. Алайда құрылымды жоспарлы түрде қалыптастырудың орнына клуб импульсивті шешімдер жолына түскендей: бағыттың үнемі өзгеруі, легионерлерді маусым барысында жаппай тарту және алғашқы сәтсіздіктерден кейін кінәлілерді іздеу құрамның біртұтас ойын жүйесін қалыптастырып, ортақ тактикалық тұжырымдаманы енгізуге мүмкіндік бермейді.

Клубтағы бұл кадрлық тұрақсыздық облыс әкімі Асайын Байханов белгілеген міндеттерге тікелей қайшы келеді. Басшылықтағы тұрақты ауыс-түйіс «Ертісті» қаржылық тұрғыдан болжамы қиын әрі жеке инвесторларға беру үшін тәуекелі жоғары активке айналдырады. Ал клуб Премьер-лигада қалу үшін күресіп жатыр.

Институционалдық тұрақтандыру мен трансферлік саясатқа қатаң аудит дереу жүргізілмесе, «Ертіс» бюджеттік инвестициялар мен клубтың қайта жаңғыруынан алынған имидждік жетістіктердің бәрін жоққа шығаруы мүмкін.

Фото: Валерий Бугаев, Ольга Бугаева және автор